Overgang en psychotherapie (interview)

Behoeften die veranderen. Een andere kijk op het leven of op de wereld.
Balans opmaken en hervinden
Levensvragen - Inzichten - Bewustwording - Intuïtie die zich ontwikkelt
Interviews
Berichten van Interviews
Onderwerpen van Interviews
Menopauzejaar:

Overgang en psychotherapie (interview)

Bericht door Interviews »

Hoi mensen,

Ik heb met veel bewondering en interesse deze website gelezen.
Ik ben studente psychologie in Amsterdam en zit in de redactie van het faculteitsblad. Ik zou graag een interview houden met een vrouw die in de overgang zit, en in die periode psychotherapie heeft gehad.
Liefst iemand die haar relatie verbroken heeft.
Mijn eigen moeder zit er ook zeer hevig in, waardoor ik deze interesse heb opgebouwd en er ook zelf veel mee te maken krijg.

Groet
Jess



Vrouw en Overgang
Beheerder Vrouw en Overgang
Berichten van Vrouw en Overgang
Onderwerpen van Vrouw en Overgang
Menopauzejaar:

Re: Overgang en psychotherapie (interview)

Bericht door Vrouw en Overgang »

Beste dames

Hieronder de vragen en antwoorden van de gehouden interviews.
*Interview 2 is gepubliceerd in het faculteitsblad voor psychologiestudenten.

Vriendelijke groet,
Vrouw en Overgang
Voor u en toekomstige vrouwen gaan wij graag door met bieden van informatie, en het meer bekendheid geven aan de overgang.
Om dat mogelijk te maken, helpt u ons erg met een donatie.

Vrouw en Overgang
Beheerder Vrouw en Overgang
Berichten van Vrouw en Overgang
Onderwerpen van Vrouw en Overgang
Menopauzejaar:

Re: Overgang en psychotherapie (interview)

Bericht door Vrouw en Overgang »

*Interview 1

Allereerst, hoe oud bent U en wanneer kwam U in de overgang?

Ik ben 50 jaar oud. Ik was 37 jaar toen de eerste verschijnselen van de overgang begonnen. Ik menstrueer nu 2 jaar niet meer. Mijn menopauze was dus 2 jaar geleden.

Hoe was de thuissituatie voordat U in de overgang kwam?

Ik woonde samen, had 'een zoon en werkte in de gezondheidszorg. Het was een traditionele relatie. Ik zorgde voor het huishouden en deed het grootste deel in de opvoeding ondanks mijn volledige baan met onregelmatige werktijden.
We zaten beiden nog volop in de opbouw van onze carrières.

Wat veranderde er?

De tijd voorafgaand aan mijn menstruatie kreeg ik allerlei klachten.
Ik kreeg allerlei klachten en ongemakken die ik nog nooit eerder had gehad, waaronder:

- angstaanvallen;
- een zweverig gevoel in mijn hoofd;
- fikse duizelaanvallen;
- hartslag van 120 slagen per min;
- een enorme gejaagdheid van binnen;
- huilbuien;
- weerzin;
- flashbacks;

Na de menstruatie verdwenen deze klachten steeds weer. Ze overvielen mij gewoon. Het woord "Overgang" kwam in mij op.

Hoe bent U hier in eerste instantie mee omgegaan?

Ben naar de huisarts gegaan. Maar de huisarts constateerde dat er niets met me aan de hand was. "Overgang dokter?"
"Nee hoor, mevrouw!" Ik had namelijk de klachten niet die in hun geijkte rijtje staan en bovendien was ik nog veel te jong, werd gezegd.
Ik was wat overspannen, kreeg ik te horen. 'Een vakantie zou me goed doen!? Daar zou ik van opknappen en dan kon ik er weer tegenaan.

Heb het advies van de huisarts opgevolgd.
Ben met veel moeite op vakantie gegaan. Vond het vreselijke om met deze veranderingen in mezelf uit mijn stabiele vertrouwde basis gehaald te worden.


Schreef U deze verandering in eerste instantie aan de overgang toe?

Ja ikzelf wist meteen dat de veranderingen te maken hadden met de overgang.
Het woord 'overgang' kwam niet voor niets bij me op. Al wist ik totaal niet wat de overgang inhield.
Mijn omgeving ging daar niet in mee.

Het lijkt wel of de overgang onzichtbaar gehouden dient te worden. De voorlichting was toen en is nu nog zeer summier. Zelfs de gezondheidszorg en maatschappij spreekt daar heel gemakkelijk over. Je menstruatie stopt, je krijgt wat stemmingswisselingen en opvliegers.

Hoe ging uw omgeving hiermee om?

Mijn omgeving vertrouwde op de uitspraak van de huisarts.
Ook voor hen was ik overspannen.

Ze waren in het begin lief en behulpzaam voor mij.

Het was bij tijd en wijlen wel aanpassen voor hen, want ze konden even geen beroep meer op mij doen.

Alleen mijn moeder bevestigde mijn vermoeden, en vertelde me dat het de overgang wel eens kon zijn.
Zij herkende veel van haar eigen overgang in mij.

Had u deze verandering door de overgang verwacht (bijvoorbeeld door overgang van uw moeder of andere vriendinnen)?

Nee ik had deze geestelijke veranderingen niet verwacht. Gezien de voorlichting die er is verwachten veel vrouwen deze veranderingen niet.

Ik had een 40 jarige vriendin die ook allerlei vage klachten had. Haar huisarts schreef deze klachten toe aan een depressie. Ze kreeg AD voorgeschreven.

Mijn moeder heeft 15 jaar lang hormonen voorgeschreven gekregen voor haar overgang. Waardoor ze kunstmatig in het proces van voor de overgang werd gehouden. Ik kreeg van haar het advies "Meid, gewoon doorgaan. Niks van aantrekken!

De gezondheidszorg waarin ik werkte erkende de veranderingen ook niet als horende bij de overgang. Ook zij noemden me overspannen en/of depressief.


Waar en waarom heeft U hulp gezocht?

In de maanden na het consult bij de huisarts namen mijn klachten toe. Ze hielden inmiddels ook aan tot na de menstruatie. Wat werd ik daar moe van en wat vergde dat een kracht. Mijn vriend raakte het zat. Mijn omgeving vond mij lastig worden. Die overspannenheid moest nu maar eens over zijn.

En nog steeds: "Overgang, dokter?? "Nee hoor, mevrouwtje. Dat kan niet. Je hebt de goede symptomen niet. Je menstruatie is nog regelmatig en je hebt geen opvliegingen en hartkloppingen.!? Ook de bloedtest was negatief en alle andere onderzoeken waren goed. Dus de diagnose was: Lichamelijk gezond, u heeft een Depressie!? .

Ik werd door de huisarts naar een psycholoog gestuurd met de raad: Niet aan toegeven hoor! Diep het maar eens goed uit!?

Waarom heeft U hulp gezocht?

Ik voelde dat ik geestelijk veranderde. Ik werd in mezelf getrokken.
Het leek wel of ik in een ander bewustzijn kwam.
Alsof ik mijn zorgrol af wilde leggen.
Alsof ik weer voor mezelf wilde gaan kiezen.
Alsof ik geestelijk weer opnieuw geboren moest worden.

Vanuit mijn hele omgeving en de maatschappij bleef ik de boodschap krijgen, dat dit niet normaal was en niet bij de overgang hoorde.
Ik was echt depressief werd er gezegd, want hiervan hadden ze nog nooit gehoord.
Dit liet mij steeds meer twijfelen aan mijn eigen intuïtie en ook mijn zelfvertrouwen werd hiermee onderuit gehaald.

Hoe ging dat in zijn werk?

Ik ging samen met mijn vriend naar de psycholoog.
In dit eerste gesprek vertelde ik dat ik in de overgang was en dat ik voelde dat ik ging veranderen.
De chaos in mij was zo groot en schreeuwde om rust. Gewoon rust wilde ik hebben.
Ik schrok van de reactie die volgde.... Wat een onbegrip! De overgang werd weggewuifd. Ik kreeg voor mijn gevoel de opdracht dwars in te gaan tegen mijn overgang.
De opdracht luidde: "Blijven werken mevrouwtje. Dat is een goede afleiding voor u."!? Mijn vriend voelde zich gesteund.

Ik kreeg er (wat toen nog niet bekend was) een burn-out bij. Wat was ik geestelijk en lichamelijk moe! Mijn menstruatie cyclus verliep nog steeds regelmatig, maar ook de lichamelijke klachten waren nu veelvuldig aanwezig.

Na drie maanden rust was het advies van de psycholoog, ' Weer aan het werk als therapie', maar dat hield ik niet lang vol.

De ziektewet in. Ik kwam in aanraking met de bedrijfsarts. De bedrijfsarts volgde het advies van de psycholoog.
Op mijn werk raakte ze het ook zat. Ik werkte 's nachts en wilde de dagdienst weer in. Ze speelden een smerig spelletje waardoor ik niet anders kon dan mijn ontslag indienen na 23 jaar trouwe dienst.
Opnieuw solliciteren. Aangenomen. Weer aan het werk.
Dat ging mis na de tweede dag. Ik kon eenvoudigweg niet meer.

Inmiddels was mijn omgeving het spuugzat geworden.
Ik wilde gewoon niet, ik was eigenwijs, zei men.
De werkzaamheden van mijn vriend gingen eronder lijden.
Hij wist zich geen raad en wilde dat ik zo snel mogelijk weer werd die ik voorheen was en weer aan alles ging voldoen.

Mijn zoon zat inmiddels in de pubertijd. De hormonen vlogen door het huis. Ook hij onderging een geestelijke verandering. Echter dit werd normaal gevonden.
Dat mijn overgang net zo goed geestelijke veranderingen met zich meebracht .. nee .. dat kon niet.
Dat werd ontkend door de omgeving en de psycholoog.

Ik ben toen overgestapt naar een vrouwelijke psycholoog. Ik dacht die begrijpt wel meer van overgang en hormonen.
Daar werd besloten dat ik in dagbehandeling moest en aan de AD.

Ik had geen kracht meer om tegen te sputteren. Ik was zo verschrikkelijk moe.

Intakegesprek met de psychiater. Diagnose stelling en Ad voorschrijven. Diagnose "Depressie" later omgezet in Anorexia.

Ja .. natuurlijk ik kon haast niet meer eten. Ik woog nog maar 43 kg.
Ik was zo moe gestreden.... maar daar werd niet naar geluisterd.
Als ik de overgang vernoemde .. werd die weggewuifd.
Ik ben in dagbehandeling terecht gekomen en kreeg AD.
Dit vond ik allebei afschuwelijk.

In dagbehandeling werd ik constant in de gaten gehouden i.v.m. mijn zogenaamde anorexia, die ik volgens hun zou hebben.
Ik werd bijv. ineens bij de psychiater geroepen. Mijn tas werd doorzocht .. "Op alcohol!". Het werd steeds gekker.
Alcohol vonden ze natuurlijk niet, ik heb in mijn leven ook nog nooit meer alcohol gehad dan nu en dan een glaasje wijn. En dat was lang geleden, want sinds de overgang verdroeg ik dat helemaal niet meer.

Toch kreeg ik de diagnose "Alcohol verslaafd!" .... want.... ze hadden in mijn tas een pepermunt gevonden. Zowaar.......... een pepermuntje.
Ja ik hield van pepermunt. Dat had ik altijd bij me.

Toch moest ik de therapie volhouden. De situatie thuis was onhoudbaar geworden en ik wilde weg. Want de boodschap was steeds, 'Gewoon weer werken en weer voldoen aan alles'?.

Ik kreeg wel wat meer kracht door de AD. Het beetje kracht wat ik kreeg van de AD heb ik gebruikt om een huis te zoeken voor mezelf en om uit de psychiatrie te stappen.

Ik heb alles alleen moeten doen. Eenmaal in mijn nieuwe huisje stortte ik helemaal in elkaar ondanks de Ad. Ik was helemaal alleen. Ze hadden me allemaal laten vallen .. omdat ik niet meer terug kon in het oude patroon. Zelfs mijn kind .. dacht dat ik gek was!

Terwijl ik alleen maar in de overgang was en de overgang is niet in een hokje te plaatsen.

De strijd was daarmee nog lang niet over.
Ik had alleen mijn WW uitkering nog en die liep ten einde.

Ik moest de huurwoning die ik had gevonden weer uit, omdat ik anders geen bijstand kreeg. De huur was te hoog.
Ik kreeg geen andere woning. Ik was niet urgent en kwam op een wachtlijst van 2 jaar. Ik stond bijna op straat. Het kon me niet eens iets meer schelen. In gedachten had ik al kennis gemaakt met een zwervend bestaan, toen mijn moeder mij kwam halen. Een 40-jarige volwassen vrouw die weer terug moest naar haar ouders. Naar het dorp waar ze was opgegroeid. Terwijl mijn vader al ernstig ziek was.

En dat alles kan gewoon gebeuren tijdens je overgang in een maatschappij die ontkent, met een geestelijke gezondheidszorg die ontkent en gaat voor de oplossing.


Wat heeft U in de therapie geleerd?

Ik heb me vooral verbaasd. Verbaasd over het feit .. dat ik zoveel vrouwen tegenkwam in de dagbehandeling die net als ik psychisch ziek werden genoemd, terwijl ze gewoon in de overgang waren.
Bij geen van allen werd de overgang herkend. Laat staan erkend.
Het is voor mij nu nog niet te bevatten, hoe volwassen vrouwen als schoolkinderen in een klas wordt geleerd tegen hun eigen natuur in te gaan.
Hoe er over hun hoofden heen wordt beslist en hoe ze zelf buitenspel worden gezet.

De therapie is voor mij een harde les geweest die me heeft me laten zien hoe er in deze tijd met gezonde! volwassen! vrouwen wordt omgegaan.

Ik zal enkele voorbeelden geven:

Een vrouw van 42 jaar had de diagnose depressief. Ze had o.a. last nachtzweten, sliep daardoor slecht, had hartkloppingen en was wat opstandig, had huilbuien, minder zelfwaardering dan vroeger en had nergens zin in.
De doelstelling voor deze vrouw was: Zorgen voor een normaal dagpatroon ingevuld met taken.
Ze had moeite met 's morgens uit bed te komen, had tijd nodig om rustig op gang te kunnen komen. Ze moest toch op tijd zijn en was vaak erg moe. Als ze vertelde dat het haar niet gelukt was werd haar man gebeld. Ze werd als een kleuter gecontroleerd.

Heel veel vrouwen ervaren tijdens de overgang dat hun lijf en geest meer tijd vragen om op gang te kunnen komen. Ze voelen zich 's avonds vaak veel beter dan 's morgens.
Logisch, want een hormoonhuishouding die al van slag is heeft na het wakker worden tijd nodig zijn positie van die dag aan te nemen.


Een andere vrouw van 45 jaar zou een fobie hebben.
Ze had huilbuien, sliep slecht en wilde niet aangeraakt worden. Daar werd ze kriegel van. Ze had geen zin meer in seks.
Ze was zichzelf kwijt zei ze.
Voor haar was de doelstelling: Een normaal seksueel leven en knuffelcontact.

Deze vrouw mankeerde niets. Haar verschijnselen waren typisch voor de overgang. Het is doodnormaal dat je in een fase die zo over jezelf gaat, en waarin je jezelf zo hard nodig hebt, niet gediend bent van bemoeizucht, van inmenging, van aanraking.
Tijdens de overgang veranderen de hormonen, ook de hormonen die verantwoordelijk zijn voor de seksdrift. Dat vrouwen daardoor minder zin krijgen in seks is de normaalste zaak van de wereld.

Zo was er ook een vrouw van 43 jaar met de diagnose: straatfobie
Zij kreeg soms in de winkel of op drukke bijeenkomsten een paniekaanval of een fikse duizelaanval.
Haar doelstelling werd: Toch naar drukke winkels gaan en concerten bezoeken.
Ook haar overgang werd niet (h)erkend.

Tijdens de overgang wordt je lichamelijk en geestelijk geregeld geconfronteerd met een chaos. Elke cel in je lijf moet worden voorbereid op je volgende fase. Oude verbindingen in je hersenen gaan vervallen, nieuwe moeten worden gemaakt.
Nog meer drukte kun je dan soms gewoon niet verdragen. Je voelt heel goed de weerzin om de deur uit te gaan. Je hoofd wil rust.
Luister je daar niet naar dan is de kans groot dat je lijf reageert met paniek of duizeligheid.


Heeft dit een speciale uitwerking op de omgeving gehad (bijvoorbeeld meer begrip, steun)?

Door mijn therapie is mijn omgeving alleen maar bevestigd in hun denken. Immers 'deskundigen' hadden aangegeven dat ik niet in de overgang was, maar leed aan depressie en later nog andere stoornissen als anorexia, alcohol verslaafd, paniekstoornis.

Het zal duidelijk zijn dat ik me nooit begrepen voelde, omdat ik wist dat het niet klopte en ik alleen maar gewoon in de overgang was.
De therapie heeft me nooit begrip door anderen opgeleverd.
In plaats van begrip moest ik mezelf steeds meer bewijzen. Bewijzen dat het echt de overgang was.
Steun van mijn omgeving had ik niet. Ik zocht en vond steun bij mezelf. Zo heb ik de periode in therapie kunnen overleven.


Mijn kijk op deskundigheid in het algemeen, en speciaal op de geestelijke hulpverlening heb ik moeten herzien.
De geestelijke gezondheidszorg, ook de individuele therapie, denkt in hokjes.
De overgang past niet in een hokje. De overgang omvat het gehele leven en speelt zich af op een ander (veel dieper) niveau dan waarop de hulpverlening werkt.

De geestelijke gezondheidszorg hoeft eigenlijk ook niet ingesteld te zijn op vrouwen in de overgang. Men moet er wel kennis van krijgen zodat het herkend wordt. Zodat vrouwen meer toegang krijgen tot goede informatie en therapieën op tijd kunnen worden gestopt.
De overgang is een natuurlijk en autonoom proces wat zichzelf stuurt en waarvan de veranderingen blijvend zijn.

Het maakt mij razend als ik hoor of lees hoe men vrouwen in de overgang steeds harder dwingt om uit hun overgang te komen.
Men wil ze van alle kanten met steeds meer middelen uit het proces krijgen van in zichzelf terugtrekken. In plaats van ze rustig te laten groeien naar hun nieuwe levensfase.
Ik vraag me wel eens af waarom de maatschappij zo bang is dat vrouwen hun eigen unieke wijsheid en kracht in hun eigen diepte bereiken.
Waarom toch, wordt dit ons vrouwen anno 2006 nog altijd niet gegund?

Vrouwen wordt tekort gedaan. Het is dan ook geen wonder dat hun overgangsproblemen stijgen met het steeds minder vrouw kunnen zijn.


Maakte hormoontherapie ook deel uit van het therapieprogramma, zo ja, wat hield dit in (welke hormonen)?

Nee .. immers volgens artsen en hulpverlening was ik niet in de overgang.


Zo nee, heeft U wel eens overwogen om hormoontherapie te proberen, en waarom heeft U dit uiteindelijk niet gedaan?

Ik mag geen hormonen. Ik heb op jonge leeftijd de anticonceptiepil gebruikt. Daar kreeg ik tot twee maal toe trombose van, waarbij het stolsel in de bloedbaan van de hersenen terecht kwam.

De eerste keer zou het niet aan de pil hebben gelegen, maar aan het feit dat ik rookte en de pil gebruikte
Bij tweede keer pilgebruik rookte ik al een hele tijd helemaal niet meer en kreeg ik weer hetzelfde.

Ik heb geluk gehad dat ik er beide keren geen lichamelijk verlammingen aan heb over gehouden.


Hoe is de situatie nu? (woonsituatie, gezin, liefde, seks)

Het gaat nu goed met mij.
Bij mijn ouders inwonende, waar ik mijn vader op zijn ziekbed verzorgde, kreeg ik na korte tijd een woning.
Eenmaal op mezelf ben ik gestopt met AD en kon ik toegeven aan mijn overgang en de rust nemen. Zoveel als ik wilde en nodig had. En dat was veel na alle strijd en onbegrip die achter me lag.
Voor de mensen in mijn omgeving die het nog steeds niet vertrouwden, en niet konden laten af en toe te zeggen: "Ja maar je moet ook......"
Voor die mensen had ik bij de deur een hondenriem gehangen.
Telkens als er weer eentje was die me 'onder de mensen' wilde sturen, liep ik naar de deur en gaf ze de riem.
Wrange humor, maar het werkte. Ze lieten me steeds beter met rust.

Nu een aantal jaren later ben ik trost op mezelf. Rechtvaardig, met een groot hart, maar met heel duidelijke grenzen. Ik voel me een waardevol mens.

Materieel gezien, heb ik het niet ruim. Ik ben uiteindelijk in de bijstand terecht gekomen.
Ik heb een lange strijd gestreden om in de WAO terecht te kunnen komen, waar ik voor mijn gevoel recht op had en die ik verdiend had. Dan had ik wat meer financiële zekerheid gehad. Maar ja, er mochten niet meer zoveel mensen in de WAO, en bovendien.........Overgang? Dat was toch geen ziekte?
Jarenlang had men mij ziek genoemd ......... de ene aandoening na de andere werd me op de mouw gespeld ......... maar toen ik echt niet meer kon werken was het opeens geen ziekte meer.

Nee, overgang is ook geen ziekte, absoluut niet.
Maar in een maatschappij als de onze kun je er wel verdomde ziek mee gemaakt worden!


Ik ben heel zelfstandig, woon nu een jaar of tien alleen en dat bevalt mij prima.
Mijn zoon kwam een jaar na onze scheiding weer bij mij wonen, maar is nu inmiddels getrouwd en alweer heel wat jaren de deur uit.

Aan seks heb ik geen behoefte. Mijn natuurlijke drang om leven door te geven, die altijd door de hormonen werd aangestuurd is nu ik eenmaal in de postmenopauze zit, vervallen. Daarvoor heb ik nu andere voorwaarden nodig, namelijk een sterke emotionele verbondenheid.
Behoefte aan warmte en genegenheid, aan een bepaald stukje intimiteit, heb ik uiteraard wel.
Die liefde, warmte en genegenheid ontvang ik voldoende van de mensen om me heen. Ook mijn eigen liefde en genegenheid kan ik daar in kwijt.
De relaties die ik nu heb met familie en vrienden zijn veelal zeer hecht en sommige gevallen diepgaand.
De mensen die nu belangrijk voor me zijn staan dicht bij mij en ik bij hen.


Misschien kunt U aangeven wat U hiervan heeft geleerd?

We leven in een maatschappij waarin het nodig wordt gevonden voor elke ongeregeldheid een oplossing te zoeken
Bij elke verstoring van het ons gewende patroon, worden we dan ook geacht naar de dokter of hulpverlening te rennen.
Het begin van de overgang is zo'n verstoring. We zitten nog volop in ons oude bewustzijn, hoewel met enige storing werken ook onze hormonen nog op de oude manier. En de kans dat therapie daarmee aanslaat bestaat.
We lezen het geregeld op ons forum. Met een goed gevoel komen vrouwen aan het eind van zo'n programma thuis, maken ons deelgenoot van het succes. Vaak niet zonder nog even de overgangsbeleving van lotgenoten, een flinke trap mee te geven. En dan verdwijnen ze van het forum.

Totdat......... 1 - 2 - 3 jaar later, diezelfde namen weer terugkomen. Maar nu met totaal andere verhalen. Radeloosheid, wanhoop en het gevoel gek te worden van die overgang, blijken opeens versterkt aanwezig.
De overgang ging door. Het nieuwe bewustzijn dat tijdelijk werd afgeremd en onderdrukt met een therapeutische ingreep en/of HST komt weer omhoog.
Een deel van die vrouwen voelt intuïtief aan, dat weer zo'n ingreep nu de overgang niet doet oplossen. Ze gaan op zoek naar herkenning en vinden daarmee voldoende kracht de overgang aan te gaan...................
Een ander deel is zo wanhopig of staat zo onder druk van omgeving dat ze teruggrijpen naar hormoontherapie, of naar antidepressiva, slaap- en kalmeringsmiddelen of duiken weer terug in de psychiatrie. Ze kunnen niet anders schrijven ze en spreken het vermoeden uit dat ze dit, gezien het eerdere verloop, voortaan voor de rest van hun leven nodig hebben.

Het lijkt erop, dat hoe meer het proces wordt onderdrukt of afgeremd, hoe moeilijker het wordt voor vrouwen het later in de overgang alsnog te ondergaan. Hun lijf en geest zijn dan ouder geworden en minder flexibel. Eenmaal in de postmenopauze is die hormoonspiegel blijvend verlaagd. Immers, genetisch gaat het proces wel gewoon door. Je eierstokken gaan toch wel stoppen met de productie. Noch HST, noch geestelijk ingrijpen kunnen daar iets aan veranderen.
Voor u en toekomstige vrouwen gaan wij graag door met bieden van informatie, en het meer bekendheid geven aan de overgang.
Om dat mogelijk te maken, helpt u ons erg met een donatie.

Vrouw en Overgang
Beheerder Vrouw en Overgang
Berichten van Vrouw en Overgang
Onderwerpen van Vrouw en Overgang
Menopauzejaar:

Re: Overgang en psychotherapie (interview)

Bericht door Vrouw en Overgang »

*Interview 2

Hoe oud bent U en wanneer kwam U in de overgang?

Ik was 33 en wilde graag zwanger worden van een tweede kindje, toen ik volop verschijnselen van de overgang kreeg. Voor mij stond de overgang vast, echter huisarts en gynaecoloog ontkenden en vonden mijn gedachte een "rare kronkel" .
In het jaar daarna werd ik nog twee keer ongesteld en vervolgens toch nog zwanger.
Na die zwangerschap stopten mijn menstruatie voorgoed en was de menopauze een feit. Ik was toen ongeveer 35.


Hoe was de thuissituatie voordat U in de overgang kwam?

Ik was getrouwd. Had een fulltime baan.
Kinderen hadden we nog niet in de eerste vijf jaar van ons huwelijk.

Baan en andere buitenshuisdingen werden me in het 3e jaar van ons huwelijk teveel. Korter werken was niet mogelijk in die tijd. Ik gaf mijn baan op.
Eenmaal thuis, voelde ik mijn biologische klok nadrukkelijk dringen. Mijn moeder was jong in de overgang geweest, en mijn intuïtie zei dat ik heel erg moest gaan opschieten.
Mijn oudste zoon werd geboren. Op de valreep van de menopauze kregen we twee en eenhalf jaar later ons tweede kind. Daarna bleek de menopauze voor mij een feit.

Volgens mijn huisarts was dit onmogelijk. Enkele jaren daarvoor had hij hetzelfde gezegd. Het zou wel tussen mijn oren zitten en ik moest de pil maar gaan gebruiken.


Wat veranderde er?

Bij de pil voelde ik me niet goed, en helemaal niet mezelf. Ik had het gevoel dat ik mezelf bedroog en dat beviel me niet.
Ik stopte er weer mee. Met geweld kwam de overgang over me heen.
Het zweet liep letterlijk 24 uur per dag in stralen over mijn lijf, het deerde me niet. Ik voelde me juist geweldig nu de pil me niet meer onderdrukte en ik verlost was van die maandelijkse cyclus.
Echter ik kreeg door het enorme zweten, het vocht amper bij gedronken. Hoewel ik zeker was van de overgang wilde ik diabetes uitsluiten.
Zo kwam ik bij de huisarts terecht. Hij kon niet om mijn overgangsverschijnselen heen en als derde in de rij was hij eindelijk bereid mijn menopauze met een test te bevestigen. Hij was stomverbaasd door de positieve uitslag en vond dat de test moest worden overgedaan.
Uitslag: Overgang!

Ik vond mijn leeftijd niet zo`n probleem. Ik voelde me goed en het voelde ook goed om al zo jong aan het stukje wijsheid en rust te mogen ruiken zoals ik dat herkende bij sommige vrouwen van 60. Ik keek ernaar uit.

Het was helaas van zeer korte duur. Vanwege mijn jonge menopauze-leeftijd werd ik a la minute aan hormonen gezet.
Ik voelde me lam geslagen, maar wat wist ik ervan.......
Een schrikbeeld werd me voorgehouden, waarbij twee kinderen al heel jong een invalide moeder met hartkwalen en/of gebroken heupen zouden hebben, of erger nog, misschien wel geen moeder meer. Ik zou niet zonder hormonen kunnen.
Ik mocht niet door de overgang.
Het geestelijke en lichamelijke aanpassingsproces van de overgang stopte. Het hormoongebruik maakte mijn groeiend bewustzijn voelbaar onbereikbaar en hield me kunstmatig gevangen in een fase van het leven die de mijne niet meer was.

Mijn enige houvast was de suggestie die bij me was gewekt, dat ik met HST (Hormoon Suppletie Therapie) in elk geval de vervelende dingen van de overgang zou kunnen overslaan. Ik weet nu wel beter. Je kunt het niet overslaan, achteraf moest ik er alsnog doorheen.


Hoe bent U hier in eerste instantie mee omgegaan?

Net moeder geworden en met een baby in de box en een peuter in de wandelwagen, ging mijn aandacht in de eerste plaats daar naar toe.
Zij gingen voor alles.
Dat ik daarvoor moest handelen tegen mijn eigen echtheid in, konden zij tenslotte ook niet helpen. Ik had vertrouwen in deze arts en was bang dat het schrikbeeld dat me werd voorgehouden waarheid zou kunnen zijn.
In alle eenzaamheid, gooide ik de paar reclamefoldertjes met overgangsuitleg die ik kreeg van de huisarts, in de container. Ik herkende ze niet. Ik was nog niet grijs en had geen kinderen die de deur uitgingen. Opvliegers had ik ook niet meer met de pillen.
Ik probeerde mijn ei kwijt te worden in mijn omgeving. Niemand geloofde me écht.
Leeftijdgenoten herkenden het niet. Ouderen glimlachten om dat jonge ding dat dacht dat ze erbij kon horen.

Wat restte was een overgang die niet werd gehoord en niet kon bestaan.
Ik hoorde te zwijgen. Ik deed het.

Schreef U deze verandering in eerste instantie aan de overgang toe?

Nee, mijn overgang kreeg geen ruimte, dus ik schreef wat ik voelde toe aan tekortkomingen in mezelf. Eenmaal aan de hormonen was ik het contact met mijn overgang en dus ook met de bijhorende diepere lagen van mezelf, met intuïtie en emoties, kwijtgeraakt.
Volgens mijn kalender-leeftijd hoorde ik bovendien lichamelijk en geestelijk lenig genoeg te zijn om mijn kinderen op te kunnen voeden zonder mezelf zoveel geweld te hoeven aandoen. Dus het moest wel aan mij liggen dat het me zo zwaar ging vallen.
Niemand had mij ooit geleerd dat overgang veel meer was dan een opvlieger met wat gegiechel op een verjaarspartijtje. En zelfs dat bestond voor mij niet.

Hoe ging uw omgeving (echtgenoot, kinderen, familie, vrienden) hiermee om?

Ze gingen er niet mee om.
Mijn echtgenoot vertrouwde op de pillen, de seks werd technisch weer mogelijk en de opvliegers verdwenen. Het was opgelost voor hem.
Familie en vrienden geloofden me niet. Een natuurlijke menopauze voor je 40e dat kenden ze niet. Het komt ook niet veel voor, gek was dat dus niet, maar dikwijls wel heel erg eenzaam.
Achter mijn rug om werd wel gefluisterd dat de hormoontherapie wel gewoon een anticonceptiepil zou zijn. Alleen mijn schoonmoeder had er ooit van gehoord en geloofde me wel. Maar zag weer niet de impact die dat had voor iemand op mijn leeftijd die nog maar net begonnen was met zorgen, opvoeden en leven doorgeven.
Het was eenvoudigweg eigenlijk voor niemand een onderwerp.

Logisch natuurlijk, want het was en is nog steeds voor de hele maatschappij geen volwaardig onderwerp, maar iets wat zo onzichtbaar mogelijk wordt gehouden. Ook als je er wel de leeftijd voor hebt


Waar en waarom heeft U hulp gezocht?

Ik had een oerbehoefte aan rust.
Na tien jaar waren de hormonen die ik toediende onvoldoende om de overgang te onderdrukken. Mijn eigen natuur werd kennelijk sterker dan de pillen.
Geestelijk begon er in me van alles te veranderen en aandacht te vragen. Dat vergde kracht die ik niet zomaar meer kon geven aan mijn gezin. Ik wist dat het de overgang was die zich nu toch opdrong.
Dat vond ik zelf ook allemaal wel heel erg vervelend voor mijn omgeving, maar het was vooral de weerstand om me heen die me vreselijk aan mezelf ging laten twijfelen. Het werd als mijn verantwoordelijkheid gezien. Ook de tijdschriften schreven met bedekte termen feitelijk niets anders dan dat je "rot voelen" eigen schuld dikke bult was. Positiever zijn was de oplossing las en hoorde ik overal.
Ik wist daardoor zelf ook niet meer of ik nog wel op mezelf mocht vertrouwen.


Hoe ging de therapie in zijn werk?

We kwamen daar de eerste keer samen. Mijn man somde zijn klachten op, in zijn ogen allemaal mijn tekortkomingen, die volgens hem debet waren aan de spanningen in de relatie.
Voor mij hadden de spanningen te maken met de langdurige ziekte van mijn oudste zoon, die kort daarvoor leek te zijn opgelost, maar wat ik nog moest verwerken. Tot zijn twaalfde jaar had hij onverklaarbare pijn. (ook nu nog steeds, want het kwam al snel weer terug, maar dat wist ik toen nog niet)

Maar bovenal had het voor mij te maken met mijn nooit erkende overgang die zich nu weer aan het opdringen was, nu de pillen hun werk niet meer aankonden.
Ik had meer dan genoeg van het altijd maar alleen moeten dragen van alle verantwoordelijkheden en zorgen. Ik had daar de kracht nu niet voor, die had ik voor mezelf nodig.

De samengevatte boodschap van de therapeute: "Gaat u maar naar huis meneer, het heeft niets met de overgang te maken, het is haar probleem en zij zal dus voor de oplossing moeten zorgen?"
Vrijgepleit van elke verantwoordelijkheid groeide mijn partner in zijn vermeende onschuld. Zijn onmacht was mijn schuld, dat wist hij nu zeker. Hij had zijn gelijk, verkondigde dat ook met trots in onze omgeving. Ik stond vanaf dat moment met mijn rug tegen de muur, voelde me volledig genegeerd.

Of........ Misschien was ik toch nog wel te dom voor het leven, en stelden de 45 jaar levenservaring die ik achter de rug had wel geen ene moer voor. Dat idee werd bevestigd. Weliswaar met uiterst vriendelijke en 'begripvolle' woorden en verklaringen zoals dat tegenwoordig gaat, maar mijn gevoel van eigenwaarde leed daar niet minder door. De boodschap was dezelfde, de dreun daarom minstens zo hard en daar was ik me zeer bewust van.

Deze boodschap vanuit de therapie die bovenop de toch al zo instabiele hormoonhuishouding werd gedonderd, was de zoveelste bevestiging dat ik het leven niet goed genoeg machtig zou zijn en dus heel hard hulp nodig had.
Ik nota bene !, die al die tijd, nagenoeg helemaal alleen !, alle gezinsverantwoordelijkheden had weten te dragen, haar taken had uitgevoerd, er een baan bij had gehad, vrijwilligerswerk ertussendoor had gedaan, deels voor mijn oude vader zorgde, een kind dat om bijzondere aandacht vroeg.... Ik werd te zwak bevonden voor het leven.

Mijn overgang is in therapie nooit gehoord. Aangehoord ja, maar alleen omdat ik het heb afgedwongen, maar verder bestond het niet. Het lag aan mijn denkproces dat niet zou deugen.
Op een volgend moment was het zo geworden door vroeger. Mijn moeder kreeg toen weer de schuld.
Mijn moeder die net als ik wel eens fouten maakte, wel eens uit haar slof schoot...... Die net als ik............. die evenmin perfect was.

Nee de overgang had er niets mee te maken. Dat anderen niet met mij in de overgang om konden/wilden gaan, nog minder.
Nee, ik werd neergezet als de nalatige echtgenote en was nu ook nog eens een dubieuze moeder.
Een kleuter wordt met meer respect behandeld.

Hoewel ik het bijna altijd moest afdwingen werd er heel soms wel eens echt naar mijn verhaal geluisterd.
Dat werd dan vervolgens in de hoek gezet als een oude koe, en ik mocht me weer richten op actiever worden, functioneren, doorgaan volgens de normen, vaste dagindelingen, onder de mensen blijven, sporten, bewegen, wandelen, fietsen, baantjes zoeken, enz.
Als ik me maar af en toe een uurtje voor mezelf gunde en me een eigen hoekje in de kamer toe-eigende, dan zou het wel goed komen.

Stuk voor stuk zaken waar mijn overgang nou juist geen kracht meer aan kon geven.
Toch heb ik het allemaal gedaan. Met de tong op mijn schoenen probeerde ik te leven volgens hun verstandelijk geredeneer.
Na elk gesprek voelde ik me verder van huis. Ik dacht dat het zo hoorde.

Zo heb ik nog enkele jaren doorgesukkeld. Intussen kennis verzamelend over de overgang.
Hoe meer ik mijn geestelijke veranderingen daarmee naar voren kon laten komen en me kon gaan afzetten met die kennis, hoe meer arrogantie van de hulpverlening ik tegen me kreeg.
Zelfs een deskundige had niet de moed te vertrouwen op een doodnormaal natuurlijk proces, laat staan vertrouwen te hebben in mij. Hun tegenkracht en ontkenning leek geen grenzen te hebben.
Na elke sessie kostte het me meer kracht en tijd om weer bij bewustzijn te komen.

Mijn zelfvertrouwen en gevoel van eigenwaarde werden telkens weer bont en blauw gemept.
Mijn huisarts adviseerde de hormonen maar te verdubbelen en de therapeute haalde me over aan de antidepressiva te gaan toen ze me maar niet onder controle kreeg.
Het laatste heb ik heel kort even geprobeerd. Mijn buitenkant deed het daarmee geweldig. Mijn gezin was blij, familie en vrienden vonden me verstandig. 'Ze' hadden me "genezen" dachten ze. Eureka!
De enige die zich met de dag bewuster werd van wat er allemaal 'onder die medicijnen werd verstopt, was ikzelf. Ik had me weer laten opleggen.

Hoe is het toch mogelijk dat we een maatschappij laten bestaan waarin het vrouwen zo moeilijk wordt gemaakt dat ze niet eens meer met hun eigen gevoel van verantwoordelijkheid voor zichzelf uit de voeten kunnen.
Een burn-out lag op de loer.
Toen ik begon aan therapie was ik 'kapot' . Na afloop lag ik aan gruzelementen.

"Als de nood het grootst is, is de redding nabij?" is een gezegde.
Ik leerde 'zomaar' een vrouw kennen, ook in de overgang, die me vanaf het eerste moment vertrouwde.
Die mijn verhaal herkende en ook nog bereid was tijdens dit deel van mijn overgang een stuk met me mee te lopen.
Haar verhaal en haar beleving van de overgang waren zo volslagen anders dan alles wat de hulpverlening en de rest van de mannenmaatschappij ooit aan ingewikkelde theorieën en therapieën heeft kunnen verzinnen. Het ging dwars in tegen alles wat de psychiatrie verbiedt, en tegen alles waarvan "men" zegt dat het goed zou zijn voor een mens..., voor een vrouw in de overgang.

Haar verhaal echter, klopte precies met mijn onbewust weten, met mijn intuïtie, met alles wat me overkwam en wat ik voelde. Ik was niet gek. Alle stukken van de puzzel gingen weer in elkaar passen.
De herkenning gaf mijn zelfvertrouwen genoeg steun om nu eindelijk de overgang te mogen gaan doen zoals die kwam, en zoals die voor mij bedoeld was.
Die herkenning samen met mijn inmiddels vergaarde kennis maakten dat ik weer mocht gaan staan in mijn overgang.

Dat was het wat ik al die tijd nodig had gehad, maar van de maatschappij niet had mogen krijgen.
Ik stopte met de hormonen
Vrijwel tegelijk nam ik ook afscheid van de therapeute, die alleen nog heil zag in een psychiater. Want stoppen met al die medicijnen en ook nog met de hulpverlening op een moment dat je er in hun ogen 'nog erger aan toe bent dan ooit' ......... dan moest je wel heel gek en dom zijn.

Ik ben mezelf nog elke dag dankbaar dat ik niet ook nog naar die psychiater ben gegaan.
Gelukkig is mij dat bespaard gebleven. Op de valreep heb ik mezelf daarmee kunnen behouden.


Wat heeft U in de therapie geleerd?

Daar kan ik eigenlijk kort over zijn. De overgang is een verandering die er om vraagt er te mogen zijn.
De overgang kun je niet sturen, het is het normale leven, dat voor ieder uniek is. Alles wat "leven" aangaat valt erin samen.
Ze hebben bijna vier jaar bij me geprobeerd mijn overgang andere richtingen op te sturen en om te zetten in activiteiten, in een baan nemen, in rendabel en productief zijn, en weet ik wat al niet meer.
Was ik niet die ene gewone vrouw tegengekomen dan was de behandeling onherroepelijk dodend geworden. Dodend voor mijn ziel, mijn eigenheid, mijn unieke mens-zijn.
Overgang en overgangsgevoelens zijn geen depressie of psychische stoornis. Ook niet zomaar een tijdelijke inzinking, en ook geen gebrek aan assertiviteit of te veranderen gedrag.

Overgang is een autonoom proces, een blijvende verandering. Het raakt de kern van leven en leven doorgeven.

Een vrouw in de overgang krijgt haar boodschappen van de overgang zelf, die groeit zelf wel door haar overgang heen. Als ze de gelegenheid maar krijgt en de juist informatie haar niet langer meer wordt onthouden.
Het is de samenleving die verleerd is om te gaan met dit soort normale processen, en daar ook geen ruimte meer aan wil geven.


Heeft dit een speciale uitwerking op de omgeving gehad.

Absoluut. Vanuit de maatschappij heeft en had mijn omgeving alle steun. De media schreeuwen het uit: Positief denken en het gaat je voor de wind! U moet er de humor van inzien! Overgang is een opvliegertje en verder een kwestie van zorgen dat je je patronen handhaaft, je vrije tijd krijgt ingevuld met een kant-en-klaar hobby of liever nog een met een baan of nuttig vrijwilligerswerk.

Therapieën ondersteunen deze maakbaarheidstrent.
Daarmee werd mijn omgeving, nog eens extra gesterkt in hun overtuiging dat mij wat mankeerde en dat last hebben van de overgang zoals ik dat had, mijn eigen schuld was. Dat het niet aan hun was om mij tegemoet te komen, maar dat ik degene was die moest zorgen dat ik ondanks alles toch weer mogelijk maakte wat niet meer mogelijk was.
Het was een kwestie van genoeg je best doen.


Wat heeft de therapie, op alle gebieden, veranderd?

De therapie an sich heeft voor mij niets veranderd. Het heeft vooral voor veel onnodig leed en meer onbegrip gezorgd.
Wel veranderd is voor mij het beeld dat ons wordt geschetst van de hulpverlening.

De veranderingen, mijn groei dank ik puur aan mijn overgang en dus aan mezelf.

In de loop van de jaren heb ik via onze website veel vrouwen gesproken, gevolgd en gelezen. Het is om treurig, wanhopig, razend van te worden, en dat word ik soms ook, als ik lees hoe men vrouwen aan alle kanten probeert weg te houden van hun overgang, hun ziel, hun overgangs-emoties, veranderingen, gevoelens, uit het in zichzelf terugtrekken.... enz.

Therapie toepassen op overgang.................. het zou niet moeten mogen!
Het heet toch niet voor niets menoPAUZE!


Wat veranderde er?

Na bijna twaalf jaar stopte ik met hormoongebruik. Dat bleek niet zo eenvoudig. Ze bleken veel minder onschuldig dan vrouwen wordt voorgehouden. Het ontwenningsproces was afschuwelijk! Perioden van regelmatig doodziek voelen en stapelgek lijken te worden, volgden.
Mijn lichaam was lui en afhankelijk geworden omdat het nooit zelf in actie had mogen komen. De neiging om weer terug te grijpen naar de medicijnen was groot. De onweerstaanbare drang die ontstond vrouwen te waarschuwen voor het bedrog van HST en voor de mogelijke gevolgen ervan weerhield me terug te grijpen naar de medicijnen.
Als geen ander begrijp ik waarom veel vrouwen niet van hormonen af kunnen komen. Ik ken die lijdensweg, die het kan zijn.

Eenmaal toch bevrijd van HST en van de geestelijke hulpverlening waren de overgangsverschijnselen nadrukkelijk aanwezig en konden de lichamelijke en geestelijke aanpassingen nu eindelijk hun gang gaan. Verantwoordelijkheden die ik niet meer als (alleen) de mijne beschouwde liet ik liggen. Ongeacht of ze werden opgepakt door een ander of niet.
Alleen voor mijn kinderen die toen net begonnen te puberen maakte ik op momenten dat ik dat wel kon extra inspanningen. Zij hadden nog recht op een stukje opvoeding en begeleiding van moeder. In hun belang kon ik vaak nog wel tegen mezelf in handelen. Daar moest ik de dagen erna wel voor boeten, maar voor hen kon ik dat over hebben.

Inmiddels is het ruim vier jaar geleden dat ik stopte met hormoontherapie. Afschuwelijk was het afkicken ervan.
Kei- en keihard was de ontdekking dat twaalf jaar hormonen slikken nergens goed voor waren geweest. Ze hadden me roofbouw laten plegen op mezelf, bleken slecht voor hart- en bloedvaten en geen enkele garantie te zijn geweest bij het voorkomen van botontkalking.
Twaalf jaar lang had men mij onnodig, grote gezondheidsrisico's laten lopen.


Had u deze verandering door de overgang verwacht (bijvoorbeeld door overgang van uw moeder of andere vriendinnen)?

Toen ik stopte met hormoontherapie was ik intussen goed genoeg op de hoogte en wist dat overgang heel veel meer omvatte dan de reguliere info erover wil zeggen. De overgang raakt alles.
Ik wist en zag daarom ook dat veranderingen in de relationele sfeer onontkoombaar waren. Mijn intuïtie wist al waar het toe zou leiden, er was teveel kapotgegaan tijdens de jaren van therapie.
Mijn verstand echter gaf nog niet meteen toe, en hoopte nog dat ik met gedrag en anders denken invloed kon hebben op die uitkomst.
Maar de overgang was helder en duidelijk. Alle relaties gingen op de schop.


Hoe is de situatie nu (woonsituatie, gezin, liefde, seks)

Ik had gehoopt het na de overgang wat rustiger te hebben. Wat meer tijd te krijgen voor mezelf.
Om, zoals de reguliere info ons romantisch belooft, te kunnen genieten van alles wat ik met veel moeite en hard werken in de afgelopen 50 jaren had opgebouwd.
In plaats daarvan raakte ik alles kwijt en had en heb alleen mijn kinderen nog.

Met de overgang en de gevolgen van HST in mijn lijf moest ik een jaar na de scheiding, mijn vertrouwde huis en woonplaats verlaten en was met 2 studerende kinderen van een normaal loon teruggevallen naar een zeer minimale alleenstaande ouder uitkering.
Eerdaags wordt ik ongetwijfeld door de sociale dienst weer gedwongen me fulltime op de arbeidsmarkt te melden. De maatschappij erkent nou eenmaal de essentie van overgang niet, en zal niet accepteren dat mijn overgang, door alle tegenstand die ik erbij ondervond, nog niet ten einde is.

Ik woon nu een jaar alleen met mijn twee zonen van 19 en 17.
Ik ben nog bezig voor mezelf weer van voor af aan een nieuw leven op te bouwen.
Niet gemakkelijk, maar het gaat. Mijn gezin draait weer. Mijn kinderen kunnen beter overweg met mijn overgangsveranderingen en verlangens. Ze laten mij mijn eigen leven.

Aan seks heb ik momenteel geen behoefte. Ik mis het ook niet. De drijvende hormonen zijn op voorlopig afwezig, dat maakte plaats voor vrijheid. Zo ervaar ik het ook. Mocht er ooit sprake zijn van een nieuwe liefdesrelatie, dan zal seks daarin alleen kunnen voortkomen uit oprechte intimiteit en emotionele betrokkenheid.
Mocht dat de relatie in de weg staan, en die kans is natuurlijk heel groot in een maatschappij, die ook ouderen nu steeds meer oplegt dat zin hebben in seks erbij hoort te blijven horen en geen zin hebben een afwijking is, dan heeft die relatie voor mij onvoldoende waarde.


Misschien kunt U aangeven wat U hiervan heeft en wat U mensen wilt meegeven.

De maatschappij is naar vrouwen toe keihard. Een hardheid die in snel tempo toeneemt.
Vrouw zijn als vrouw wordt steeds onmogelijker en steeds minder begrepen.
Men deinst er nu al niet voor terug vrouwen vanaf zeer jonge leeftijd te sturen met hormonen om ze productiever en meer beschikbaar te maken.
De overgang van vrouwen is daar een ander voorbeeld van.

Ik zou willen zeggen aan vrouwen in de overgang die geestelijke overgangsverschijnselen ervaren: Laat je nooit en te nimmer wijsmaken, of het gevoel geven, dat dit komt omdat je je leven niet goed genoeg zou leven, of zou hebben geleefd.

Het is niet meer dan een verruiming/verandering van je bewustzijn, een nieuwe vruchtbaarheid, die jou gegund is in dit leven.
Een bewustzijn dat breder is en dieper gaat dan in theorieën en therapieën kan worden gevangen.
Niemand mag je dit proces ontnemen of je daarin zomaar manipuleren.

Laat je niet vangen door deze maatschappij, die vooral een markt ziet in jou, en jou met haar angsten, prestatiedrang en oplossingsgerichtheid wil vangen en vasthouden.
Je hebt recht op jouw eigen unieke overgang!

.........................................
Voor u en toekomstige vrouwen gaan wij graag door met bieden van informatie, en het meer bekendheid geven aan de overgang.
Om dat mogelijk te maken, helpt u ons erg met een donatie.

Dit onderwerp is 14 jaar en 6 maanden oud. Er kan niet meer op gereageerd worden.
Maak en nieuw onderwerp aan, of reageer in een ander soortgelijk onderwep
Gesloten