Pagina 1 van 1

Hormoontherapie: Het sprookje van eeuwig jong zijn

Geplaatst: di 05 jan 2010 18:24
door Vrouw en Overgang
Blijven slikken en smeren
Dromen van eeuwig jong zijn


Door: Ivan Wolffers
Gepubliceerd: maandag 28 december 2009 22:20


Hormoontherapie tegen overgangsklachten is bewezen gevaarlijk. De producenten weten ervan, de gebruikers inmiddels ook. Maar de eeuwige jeugd blijft verleidelijk.

Hormoontherapie tegen overgangsklachten. Klinkt vertrouwd. En toch zijn onlangs de eerste rechtszaken begonnen van vrouwen tegen producenten van hormonale behandeling. Ze zouden er namelijk borstkanker van hebben gekregen. En die producenten zouden van dat risico hebben geweten. De vanwege het proces geopenbaarde documenten geven, aldus The New York Times op 13 december, "een zeldzaam inkijkje in de archieven en hard drives van een grote farmaceutische producent."

Het verhaal begint in 1942, het jaar waarin oestrogeen - het vrouwelijk hormoon - op de markt komt. Maar waartegen zou het gebruikt moeten worden? Dat wordt eigenlijk pas duidelijk in 1966 als het boek Voor altijd vrouw van de gynaecoloog Robert Wilson verschijnt. Er is geen ontkomen aan, schrijft Wilson. Ouder wordende vrouwen worden zakkig, krimpen, worden saai en verliezen hun geslachtskenmerken. Hou jezelf niet voor de gek, waarschuwt hij, maar zorg dat je de hormonen die je rond de overgang verliest, vervangt. Het boek gaat erin als koek en het gebruik van wat toen "hormonale vervangingstherapie" genoemd werd, krijgt enorme omvang.

Brandje blussen

In 1975 wordt echter duidelijk dat er een verband is tussen een grotere kans op baarmoederkanker en het gebruik van oestrogeen. Producenten proberen het brandje te blussen en schrijven artsen dat het wel heel simplistisch is de diagnose kanker van het slijmvlies van de baarmoeder aan 'een oorzaak toe te schrijven, maar in 1980 berekenden onderzoekers van de Boston University Medical Center dat tussen 1971 en 1975 meer dan 15.000 gevallen van baarmoederslijmvlieskanker in de VS veroorzaakt waren door hormoongebruik. Het nieuws over die risico's zorgde voor een stevige daling van het gebruik. Vrouwen zijn slim en stoppen.

Maar dan worden de oestrogenen in combinatie met progesteron op de markt gebracht, omdat die middelen tezamen het nadelige effect op het baarmoederslijmvlies niet hadden. Het gebruik steeg weer, en bereikte een hoogtepunt in de jaren negentig, toen producenten, op zoek naar nog grotere afzetmarkten, de hormonen aanprezen omdat ze gezondheidseffecten zouden kunnen hebben. Het begon met het tegengaan van botontkalking, maar betrof ook mogelijke bescherming tegen hart- en bloedvatziekten en het voorkomen van de ziekte van Alzheimer en blindheid. Die laatste voordelen werden nooit officiële indicaties voor hormonale overgangsbehandeling, maar makers van deze medicijnen slaagden er toch in die mythe in de wereld te helpen.

Tot 2002. Toen barstte de bubbel. Het onderzoek van het Women's Health Initiative toonde aan dat de kans op borstkanker en hart- en vaatziekten door gebruik van de hormonale middelen toenam. Het onderzoek werd gedaan bij vrouwen die Prempro slikten, dat door Wyeth werd geproduceerd, maar het betrof alle hormonale producten. Dat bleek een jaar later toen de resultaten van de Million Women Study verschenen. Het risico op borstkanker was eigenlijk al wel een tijdje bekend, maar het was door onderzoekers in dienst van de producenten steevast gebagatelliseerd. Dat ging vanaf 2002 niet meer. Veel vrouwen stopten met het gebruik van de medicijnen, en het aantal gevallen van borstkanker daalde vervolgens in veel landen.

Einde verhaal? Nee. Er kwam steeds meer belastend materiaal tegen deze medicijnen, hetgeen resulteerde in de eerder genoemde rechtszaken. Die zijn in principe gericht tegen Wyeth, maar omdat dat inmiddels door Pfizer is overgenomen, moet deze producent zich nu verantwoorden. De nu openbaar gemaakte documenten tonen hoe Wyeth indertijd de markt bewerkte of, zoals The New York Times schrijft: "hoe makers van geneesmiddelen zaken doen."

Sprookje

Het gaat om het kopen van onderzoekers, het betalen van bureaus om uit steeds dezelfde gegevens steeds weer nieuwe artikelen te fabriceren, de beïnvloeding van voorschrijvende artsen via het binnendringen van opleidingen, nascholing, congressen en via het "helpen" van journalisten om stukken te schrijven over de overgang en de beste behandeling daarvan - alles draagt een steentje bij. Op die manier is het sprookje van de "overgang" als kwaal de wereld in geholpen, en is aan artsen en oudere vrouwen de noodzaak van hormonen slikken opgedrongen.

De mythe is diep doorgedrongen - zo diep dat veel artsen nog steeds niet goed kunnen geloven dat er werkelijk iets mis is met deze therapie. Nu nog worden dezelfde medicijnen op de markt gebracht, zij het in lagere dosering en met het advies ze niet te lang te gebruiken. Er is enige discussie over hoe lang - te lang - is, maar een medicijn dat in ieder geval effectief is tegen opvliegers en een droge vagina, en dat de droom van een eeuwige jeugd levend houdt, daar stop je niet zo gemakkelijk mee.

Uit een enquete in Engeland bleek dat vrouwen die deze medicijnen slikken of smeren niet zouden willen dat hun dochters ze ooit gebruiken, maar dat ze er zelf niet mee kunnen stoppen. Het is de angst ouder te worden en geen vrouw meer te zijn.