Geestelijke Overgang
Lichamelijke Overgang
Ongewilde overgang
Menopauze voor je 40e
Overgangsverschijnselen
Wat kun je zelf doen
Hormoongebruik
Film overgang
 

Wat is de overgang

Om te begrijpen wat de overgang is beginnen we bij de geboorte.

Geboorte en pubertijd

Bij je geboorte kreeg je al miljoenen eicellen mee, waarvan er gedurende je kindertijd al heel veel op natuurlijke wijze verloren gingen. Tijdens je pubertijd kwam een proces op gang dat lichaam en geest aanzette tot doorgroeien naar de volgende fase in je leven. Je eierstokken werden aangezet om oestrogeen en progesteron aan te maken.

Oestrogeen zorgde o.a. voor het rijpen van de eitjes. Werd een eitje niet bevrucht dan werd het door het lichaam afgestoten: de menstruatie. Daarnaast zorgde oestrogeen ook voor uiterlijke veranderingen zoals schaamhaar, okselhaar en borstontwikkeling.

Niet alleen uiterlijk vonden veranderingen plaats. Ook geestelijk onderging je een metamorfose.

Met je kinderlijke denkbeelden, inzichten en afhankelijkheid zou je immers geen nieuw leven kunnen grootbrengen. Lichaam en geest gingen langzaam wennen aan het feit dat je dat vanaf je pubertijd wel kon. Het duurde een aantal jaren voor de hormoonhuishouding stabiel was en je je eigen ritme had gevonden.
Je herinnert je misschien nog wel de lichamelijke en geestelijke verschijnselen uit die tijd. Het groeien van je borsten dat in het begin zo pijnlijk was. Je huilbuien, stemmingswisselingen, moeheid, veel willen slapen, je afzetten tegen het kind zijn, krampen en groeipijnen, voor en tijdens de eerste menstruaties, of je overgevoeligheid, die je bewust maakte van het einde van je onbezorgde kindertijd en van de onzekerheid voor 'het echte leven' dat voor de deur stond.
 
wat is de overgang

Vruchtbare fase en zwangerschap

Eenmaal toegerust met de mogelijkheden leven door te kunnen geven kon je zwanger worden en een kind baren. Je lichaam was ook hier in staat te zorgen voor voldoende hormonen om je voor te bereiden op het moeder zijn en kunnen grootbrengen en beschermen van het nieuwe leven. Ze zorgden voor de aanpassingen van lichaam en geest, zodat je na de geboorte kon zorgen, voeden, beschermen en geborgenheid kon bieden. Hormonale verschijnselen in deze periode, sterke gevoeligheid, vergeetachtigheid, een scherper oog hielden je alert en gericht op het nieuwe leven.

De overgang

De overgang laat je weer afscheid nemen van je vruchtbare fase.
In tegenstelling tot mannen blijven vrouwen niet tot op hoge leeftijd vruchtbaar. Na de vruchtbare fase kent een vrouwenleven nˇg een fase, waarin je niet langer leven hoeft door te geven. Om die aanpassingen te maken hebben je lichaam en geest heel wat werk te verzetten.

Vijf tot tien jaar voor je laatste menstruatie een feit is, begin je vaak al eisprongen en soms ook al menstruaties over te slaan en/of krijg je eisprongen waarbij meerdere eitjes tegelijk rijpen.
Onderzoek heeft aangetoond dat de natuur vanaf de leeftijd van 37/38 jaar eicellen in versneld tempo laat verdwijnen. Kortom het vaste (meestal) maandelijkse patroon dat je hormonen kenden tijdens de vruchtbare fase begint al jaren voor de laatste menstruatie te veranderen. De aanmaak van oestrogeen en progesteron door de eierstokken verliest het oude patroon en zal uiteindelijk zo ver afnemen dat je menstruatie definitief stopt.

Voor maar weinig vrouwen is dit proces van de overgang een rustig en geleidelijk proces. Veel vaker gaat het gepaard met pieken en dalen in je hormoonhuishouding en geeft het uiteenlopende lichamelijke en geestelijke verschijnselen.
In de beginfase van de overgang kan je oestrogeen zelfs toenemen. Oestrogeen daalt vaak pas kort voor je feitelijke menopauze (= de dag van je laatste menstruatie).

Veranderende hormoonaanmaak

Je lichaam heeft het vermogen om voldoende oestrogeen aan te maken, voor een gezonde rest van je leven. Vetweefsel en bijnieren zijn de belangrijkste organen die de aanmaak van hormonen gaan overnemen nu je eierstokken daarmee gaan stoppen. Hoewel je lichaam uitstekend is toegerust om in elke fase te zorgenvoor de juiste hormonen die nodig zijn voor specifieke fase kosten deze veranderingen ons vaak wel de nodige aandacht, kracht en tijd. Voor pubertijd en zwangerschappen wordt daar al volop aandacht aan besteed en we houden er rekening mee.
De veranderingen van de overgang zijn groot en raken eigenlijk alles wat met de kern van leven te maken heeft.
Stilstaan bij de veranderingen en goed luisteren naar wat je verschijnselen van je vragen is dan van groot belang.
 
fasen overgang

Fasen van de overgang

Een zoveel omvattend proces als de overgang voltrekt zich niet van de ene op de andere dag. De overgang bestaat uit 3 fasen. Hoe lang de overgang en elke afzonderlijke fase duren is voor iedere vrouw verschillend. De gemiddelde leeftijd waarop de menstruatie stopt ligt rond de 50 jaar. Dit moment ligt vast in je genen. Je menstruatie stopt niet zomaar in ÚÚn keer. Daar gaan jaren aan vooraf waarin je lichaam toewerkt naar dat moment.

Voorbeeldje: Stel dat in jouw genen vastligt dat je op je 50ste jaar stopt met menstrueren. Dan kan het heel goed zijn dat de eerste overgangsverschijnsel zich aandienen als je begin veertig bent. Ligt in je genen vast dat je stopt met menstrueren op je 45e, dan kunnen overgangsverschijnselen al rond je 37e merkbaar zijn. Al lang vˇˇr je laatste menstruatie, ook al blijft die menstruatie nog regelmatig, krijg je van binnenuit al signalen die je overgang aankondigen.

Pre-menopauze

("pre" betekent 'voor')
Dit is de periode vˇˇr je laatste menstruatie, waarin je hormonen steeds meer gaan schommelen. Je eierstokken gaan langzaam stoppen met de aanmaak van hormonen. Het kost je lichaam steeds meer moeite om eitjes te rijpen. Sommige vrouwen merken daar nog niets van. Andere vrouwen merken en voelen deze schommelingen al wel heel goed, ook al is hun menstruatie nog heel regelmatig en is er nog helemaal geen sprake van opvliegers. Met welke verschijnselen je overgang begint is heel verschillend.
Hoe korter je bij de menopauze komt, hoe meer deze periode gekenmerkt wordt door veranderingen in de menstruatie: Pijnlijker, korter, langer, heftiger, minder heftig, langere of kortere tussenpozen. Wanneer eenmaal ook duidelijke menstruele cyclusveranderingen merkbaar zijn, vaak samengaand met klachten als opvliegers en zweten, maar waarin je nog geen bloedingvrije periode van 12 maanden hebt gehad, spreekt men ook wel van Peri-menopauze (peri betekent 'in de buurt van')

Menopauze

("men" betekent 'maand' en pausis betekent 'ophouden')
Menopauze omvat maar ÚÚn dag in je overgang. Namelijk de dag van je laatste menstruatie. Als je menstruatie eenmaal een jaar is weggebleven, kun je met redelijke zekerheid zeggen dat je het jaar daarvoor je laatste menstruatie (de menopauze) had.

Post-menopauze

("post" betekent 'na')
Je eierstokken zijn nu gestopt met het aanmaken van hormonen. Om te zorgen dat je toch nog voldoende hormonen hebt voor een gezonde rest van je leven hebben je lichaam en geest nog een boel te doen. Ze gaan in deze periode steeds meer zorgen dat andere organen in de behoefte aan hormonen voorzien. Je lichaam en geest passen zich aan, aan de nieuwe situatie en zoeken een nieuw evenwicht. Totdat je lichaam een nieuw evenwicht heeft gevonden en daaraan voldoende gewend is, kunnen overgangsverschijnselen nog volop aanwezig zijn.

fasen overgang

De overgang, een natuurlijk levensproces

Het is belangrijk om in gedachten te houden dat de overgang een normaal levensproces is, dat nodig is voor de rest van je leven.á Je groeit toe naar een fase in je leven waarin de hormoonwisselingen van je cyclus niet langer een rol spelen. Je wordt als het ware weer van jezelf. Het is tijd om je leven in te richten naar je nieuwe inzichten die zullen ontstaan in de loop van je overgang. Emoties en verschijnselen daarbij, vertellen alles over jezelf en over de ontwikkeling die je gaat doormaken. Deze verandering van de overgang is geen ziekte of aandoening die om behandeling vraagt.

Hoe weet je of je in de overgang bent

Al heel lang houdt men hardnekkig het beeld in stand, waarin de overgang van de vrouw gebaseerd wordt op haar leeftijd en het noodzakelijk aanwezig zijn van geijkte overgangsverschijnselen als opvliegers en een onregelmatige menstruatie.

Het lijkt vaak alsof in de maatschappij en medische wereld onvoldoende bekend is dat de overgang veel meer verschijnselen kent, en deze al tot 10 jaar voor het stoppen van je menstruatie kunnen optreden.

Je verwacht dan niet dat de lichamelijke en geestelijke veranderingen die je op veel jongere leeftijd merkt en ervaart het begin van je overgang inluiden.

.Veranderingen bijvoorbeeld als snel prikkelbaar zijn, je draai niet meer kunnen vinden, slaapproblemen, weerzin ervaren, nachtzweten, angst of paniekgevoelens, pijnlijker menstruatie, pijnlijke eisprong.

Ook al deed je intuïtie je misschien al aan 'overgang' denken, dereguliere informatie of onvoldoende bekendheid bij je huisarts, brengen je dan gemakkelijk in de war.

overgangsklachten

Helaas krijg je dan nogal eens een diagnoses als depressie, burn-out, overspannen. Of men wijst naar je omstandigheden thuis of op het werk, en schrijft (te) gemakkelijk antidepressiva voor. Ze onderdrukken je gevoel, en je denkt misschien wel niet meer aan de overgang.

We krijgen nog veel te vaak van artsen te horen: "Nee mevrouw, u bent nog geen 50 jaar, dus te jong voor de overgang" of: "Nee mevrouw, geen overgang. Uw menstruatie is nog regelmatig en u heeft geen opvliegers." Luister daarom goed naar jezelf en naar je eigen signalen. Zo gauw het idee 'overgang' opkomt, of je ervaart meerdere verschijnselen uit het brede scala aan overgangsverschijnselen, dan is de kans groot dat je te maken hebt met de eerste hormonale veranderingen van die overgang.

Geestelijke verschijnselen

Lichamelijke verschijnselen

  • Prikkelbaar
  • Onzekerheid
  • Nerveus en paniekerig
  • Nerveus en paniekerig
  • Onrustig gevoel
  • Weerzin
  • Bezorgdheid
  • Depressieve gevoelens
  • Naar binnen gekeerd
  • Stemmingswisselingen
  • Dufheid
  • Verwardheid
  • Vergeetachtigheid
  • Nachtzweten
  • Pijnlijke eisprong
  • Menstruatiekrampen
  • Toename libido
  • Opgezet gevoel
  • Opgezette borsten
  • Slaperigheid
  • Koude handen en voeten
  • Hoofdpijn en migraine
  • Onregelmatige menstruatie
  • Zwaardere menstruatie
  • Stolsels bij de menstruatie
  • Hartkloppingen
  • Hartoverslagen
  • Verminderd libido
  • Terugkerende vaginale
    schimmelinfecties
  • Misselijkheid, overgeven
  • Krampen in de benen
  • Opvliegingen
  • Moeheid
  • Gewichtstoename
  • Slecht in- of doorslapen
  • Vaginale droogheid
  • Blaasontstekingen
  • Dunnere vaginawand
  • Urineverlies

Wat is geestelijke overgang

innerlijke overgang

In de puberteit worden vrouwen toegerust om leven door te kunnen geven, niet alleen lichamelijk ook geestelijk. Het is allang bekend dat vrouwelijke hormonen ook indirect invloed hebben op het functioneren van de hersenen. Dus ook op gevoel, gedrag en eigen beleving van de wereld om je heen.

Eigenlijk worden we geestelijk ook opgeŰist door onze hormonen. Want als oestrogeen, progesteron en androgeen geen andere rol dan die van de voortplanting zouden hebben, dan zouden deze hormonen net zo goed kunnen verdwijnen tijdens de overgang.

Als je in de overgang komt stap je langzaam uit de zorgrol. Immers we hoeven geen leven meer door te geven. Dat betekent niet dat we niet meer goed kunnen zorgen. Het betekent eerder dat je weer ruimte krijgt om voor jezelf te kiezen. Je mag weer van jezelf zijn.

 

 
 

Het overgangsproces richt je op de tweede helft van het leven.

Je mag nu geestelijk zelf geboren worden.

Het middelbare hart dat voor het eerst opengaat, is teder, groen en nieuw. Laat niemand er op trappen.
Leer hoe u uzelf kunt beschermen; vraag om hulp en sta uzelf toe deze te ontvangen. Open uw hart en laat het u naar uw innerlijke thuis leiden.

innerlijke overgang

Je terug willen trekken in jezelf

Tijdens de overgang kun je een enorme weerzin ervaren. Weerzin tegen die gewoontes die nu in je leven aanwezig zijn. Weerzin om die dingen te doen die je tot nu toe hebt gedaan.
Je weet echt niet wat je overkomt, je leven wordt op zijn kop gezet.

Dit komt doordat je meeste energie was gericht op de zorg voor anderen. Nu word je er aan herinnerd dat je ook eigen passies en eigen behoeften hebt. Behoeften en passies die niet altijd opzijgezet kunnen worden voor onze dierbaren. Het gevoel je terug te willen trekken uit de buitenwereld is groot.
Je hebt de behoefte om een pauze te nemen van alles en iedereen.

Van binnenuit komt het gevoel omhoog te willen vluchten naar een plaats die vrede en rust biedt. Een plaats waar je vrij bent van afleiding en eisen.

Dit gevoel geeft aan dat je weer een nieuw evenwicht gaat zoeken. Een evenwicht tussen je binnenste en de buitenwereld. In deze tijd kun je je vaak alleen voelen.
Niet eenzaam maar alleen.

Hoe druk je ook bent en hoe moeilijk het ook is probeer een eigen plaatsje voor jezelf te maken. Een plek waar je niet gestoord mag worden als je daar bent. Een plek waar je je hart kunt openen en kunt horen wat eigenlijk je eigen passies en behoeften zijn.

 
 
Naar binnen keren dus, zodat je kunt gaan loslaten wat je nu niet meer nodig hebt.

Seksualiteit en intimiteit

Geen zin in vrijen

intimiteit en overgangTijdens de overgang kan je zin in vrijen afnemen of zelfs een tijdlang helemaal verdwijnen. De overgang is een proces waarin een vrouw allerlei veranderingen ondergaat, niet alleen lichamelijk maar ook geestelijk.. (Lees ook: Seksualiteit en Overgang)
Dat uit zich onder andere in de manier waarop je je relatie beleeft. Wat tot dan toe goed en wederkerig voelde, behoeft aanpassing. Het zijn allemaal voorbereidingen om uiteindelijk de vrouw te kunnen worden die je na de overgang zult zijn.

Ook de manier waarop je je seksuele relatie beleeft verandert in deze periode. Je ervaart niet meer de seksdrift zoals je die kende. Je hoeft immers geen leven meer door te geven. Deze natuurlijke drang die werd aangestuurd door je hormonen, neemt meestal sterk af en maakt uiteindelijk plaats voor een sterkere behoefte aan intimiteit.

Er zijn andere voorwaarden nodig en meer tijd en aandacht om je hormonen nog wakker te krijgen.

Het is niet voor niets dat je vrouwen zo vaak hoort zeggen:
"Ik wil een knuffel zonder dat ik gelijk naar bed wil met mijn man."
"Ik wil gewoon aandacht, meer niet."

Alleen wanneer je beiden bereid bent te kijken naar wat niet langer van waarde is in jullie relatie, zal een nieuwe seksualiteit en passie kunnen ontstaan, gebaseerd op intimiteit en wederkerigheid. Het zijn de hormonale veranderingen die je lichaam en geest ondergaan.
Het is voor jou belangrijk dat je partner begrip toont en je geen schuldgevoel aanpraat !
Als vrouw in de overgang heb je ruimte en tijd nodig in je relatie, om je nieuwe seksualiteit te ontdekken. Gevoelens van afkeer, afstand willen, geen zin hebben in vrijen, of een tijdlang het liefst niets met mannen te maken willen hebben, of meer behoefte hebben aan het gezelschap van vrouwen, zijn normale verschijnselen in dit veranderingsproces.
Het is belangrijk daarnaar te luisteren.

 

Lees het gesprek tussen de twee vriendinnen Hetty en Ans:

intimiteit

Hetty: Ik heb een akelig weekend gehad. De spanningen binnen onze relatie lopen de laatste tijd zo hoog op. Ik heb helemaal geen zin meer in vrijen. Gisteren maakte mijn man de hele avond toespelingen om uiteindelijk te kunnen vrijen. Ik werd er gewoon misselijk van. Daar kregen we woorden over en nu voel ik mij weer schuldig.

Ans: Ik herken dat wel Hetty. Er verandert zoveel in jezelf in die periode. Ook ik kreeg op een bepaald moment een afkeer van vrijen. Soms was het zelfs zo erg dat ik er serieus over dacht om maar bij mijn man weg te gaan. Ik was al zo in de war en kreeg hem in het begin maar niet duidelijk gemaakt dat het niet alleen aan hem lag.
Ik beleefde zelf alles anders dan voorheen en kon gewoon niet meer op de oude voet met de relatie verder gaan. Ik merkte dat ik mijn man steeds meer wilde ontwijken.

Hetty: Nu je dat zegt, ik heb dat ook al een poosje. Ik heb een kamertje voor mezelf en daar vlucht ik naartoe wanneer ik merk dat ik hem even niet om me heen kan verdragen.
En wat ik nu merk is dat ik steeds vaker wacht met naar bed gaan tot hij slaapt en dan kruip ik heel zachtjes in bed.

Ans: Lukt je dat dan? Mijn man werd toch altijd wakker, het leek wel of hij me op de trap al kon ruiken. Begrijp je zelf al waarom je afstand neemt van je man en van de relatie zoals die nu is?

Hetty: Het houdt me steeds bezig en ik voel wel dat er iets moet veranderen. Ik ben emotioneel in de war en heb ook geen antwoord wanneer hij vraagt wat ik wel wil. Hoe maak ik hem nou duidelijk dat het te maken heeft met de overgang? Ik kan het zo moeilijk uitleggen allemaal, soms zou ik het liefst gewoon maar bij hem weggaan. Hoe verliep dat dan bij jullie?

Ans: In het begin wilde ik maar een ding: rust en tijd voor mezelf! Het heeft vaak geknald hier in huis en veel kracht gekost voor we daar samen over konden praten. Ik had eerst tijd nodig om helemaal los te komen van de oude relatie. Het zorgen voor o.a. de behoeften van anderen, wat ik altijd deed veranderde, en ik ging andere eisen ging stellen. Het was voor allebei een onzekere tijd. Ik veranderde en daardoor mijn man ook. Dat vroeg veel van ons, want beiden wisten we niet hoe het zou worden.

Hetty: Aha, als je er zo naar kijkt dan is het ook heel logisch dat ik geen zin hebt in vrijen. Emotioneel verander ik al zo en dan doen die hormonen er ook nog eens een schepje bovenop.

Ans: Jazeker. De overgang is een enorm proces dat veel van je vraagt. Weet je, ik denk dat het geen toeval is dat het woord menopauze zoveel lijkt op 'mannenpauze'.
Een pauze heb je nodig dat weet ik zeker !

Woede

Het is niet ongewoon dat vrouwen tijdens de overgang sneller geïrriteerd raken, zelfs kwaad worden door zaken die ze eerder langs zich af lieten glijden. Het is bekend dat hormonen een rol spelen bij agressie en woede.
Dit betekent dat hormonale veranderingen het makkelijker maken om woede te voelen en ervaren.
Woede heeft bij vrouwen meestal een slechte naam. De enige woede die bij vrouwen als goed wordt ervaren, is de agressie van moeders die hun kinderen tegen gevaren beschermen.
Toch kan woede tijdens de overgang, mits je het als positieve kracht oppakt, een goede leidraad zijn om tot jezelf te komen.
 
woede in de overgang

De boodschap van woede

De woede die je tijdens de overgang ervaart heeft vaak een diepere betekenis. Zoals o.a.:
  • Zelfopoffering
  • Te veel verantwoording
  • Onopgeloste zaken uit het verleden
  • Onrecht wat je wordt aangedaan
  • Het verlies van macht
  • Beledigingen of kleineringen
  • Niet kunnen rekenen op beloften of afspraken

Als je de woede in jezelf gaat voelen kun je er angstig voor zijn.

Je kunt het gevoel hebben, dat als je er aan toegeeft je zult ontploffen en geen rem meer zult hebben. Woede voelt ook egoïstisch; alsof je er geen recht op zou hebben.
Het uiten van woede geeft je in het begin vaak een schuldgevoel: " Wat ben ik toch een ego├»st, mijn ouders hebben altijd alles voor mij gedaan " of  "Ik heb toch een lieve man en kinderen" of "Mijn collega's hebben het toch ook druk, ik had dat toch wel even kunnen doen" enz.
Het voelt alsof je eigenlijk niets hebt om over te klagen en je geen medelijden met jezelf mag hebben.
Toch, als je woede toestaat in jezelf, werkt het bevrijdend en brengt het je bij je emoties. Ingehouden woede kost je kracht en kan er zelfs voor gaan zorgen dat je lamgeslagen wordt.
Woede heeft dus een enorme kracht. Toch kan woede tijdens de overgang, mits je het als kracht oppakt, een goede leidraad zijn om tot jezelf te komen.

Meer over woede.....

Relaties

vriendschappen

Vaak worden belangrijke relaties die je hebt eens flink door elkaar geschud. Je probeert relaties die voor jou nu niet meer werken te veranderen of te beŰindigen. Je vormt nieuwe relaties die meer wederkerigheid hebben, meer gelijkwaardig zijn. Deze relatie veranderingen worden meestal toegeschreven aan de dolmakende effecten van de hormoonverandering. Zelden wordt begrepen dat deze hormoonverandering tijdens de overgang ook invloed heeft op de hersenen. Zo krijgen vrouwen bijvoorbeeld een scherper oog voor misstanden en onrecht.

 

 
relatieproblemen

Relatie met de partner

In het begin van dit proces zal de partner zich inzetten om je te begrijpen en te helpen. Hij verwacht dat deze verandering tijdelijk is. Tot hij in gaat zien dat dit niet het geval is. Al snel voelt de partner zich dan machteloos waadoor er onenigheid en onbegrip gaat ontstaan. De vrouw is noodgedwongen om in haar eigen wereldje te overleven. De partner voelt zich opzij gezet en kan niet meer tot haar doordringen. Ze is niet meer de vrouw die ze is geweest. De verandering zet door. Beide partners staan nu los van elkaar. De vrouw, niet meer geplaagd door schuldgevoel, kan zichzelf hervinden. Elk op hun eigen manier zullen zij het patroon dat er was, kunnen gaan loslaten. Waarna ze beiden beginnen aan een nieuwe fase in hun relatie. Gelijkwaardig aan elkaar.

Het begin van de overgang

Je boosheid en ergernis

Voor de overgang is je liefde en zorg om het welzijn van je kinderen en omgeving, sterker dan je boosheid en ergernis. Immers, je wilt de vrede bewaren om je kinderen een veilige en rustige basis te geven voor hun ontwikkeling en groei. Voordat je menstruatie onregelmatig wordt, merk je al dat je prikkelbaarder bent. Je ergert je veel sneller aan mensen en situaties, die je voorheen niet opvielen en die je altijd normaal vond.

Prikkelbaarder word je ook in je werk, in de omgang met je collega's en naar je man en kinderen toe. Je kunt minder van ze hebben en verdragen.

woede en overgang

Hoe dichter je bij de overgang komt, hoe ondragelijker het is om afgeleid te worden of bestookt te worden met vragen. Vragen van je man of kinderen zoals: "Wanneer gaan we eten? Is mijn broek gewassen? Waar liggen mijn sokken?" Ze doen je soms uiteen spatten van binnen. "Het lijkt wel of ze allemaal afhankelijk zijn van mij! Waarom ben ik altijd verantwoordelijk? Mankeren ze soms wat aan hun handen of hersenen?" vraag je je af.
Tegelijk realiseer je je, dat je dit patroon altijd zelf in stand hebt gehouden. Het voelde ook wel lekker om onmisbaar te zijn.

Langzaam verlies je je geduld op alle niveaus; thuis en op je werk. Je hersenen veranderen.
Je voelt het gerommel van een krachtige vulkaan in je, die op uitbarsten staat.
Een stem die schreeuwt: "Genoeg!"

Je staat op de drempel van een: 'Overgang'